MUSIKA GIZARTEAN
EUSKAL HERRIKO KANTU TRADIZIONALAK
Kantu tradizionalak folklorea eta kulturaren zati aipagarri bat da, kultural ondare hau gure arbasoengandik ateratakoa da. Kantu tradizionalak ahoz aho pasatzen ziren gaur egun arte iristera arte. Kantu hauek ez dira inoiz egongo euskera batuan, nafar-lapurteraz, zubereraz, nafarreraz, mendebaldeko euskalkian edo erdialdeko euskalkian .
Kantu hauek sailkatzeko Resurrección María Azkuek gaia dela eta sailkatu zituen.
1. Maitasunezkoak
2. Bakikoak
3. Sehaska kantak
4. Dantzak: letradunak eta ez letradunak
5. Ezteietan kantatzen diren kantuak
6. Eresiak
7. Festa girokoak eta umoretsuak
8. Haur kantak
9. Kantu narratiboak
10. Erlijio kantuak
11. Erromantzeak
12. Errondan ibiltzeko kantuak
MAITASUNEZKOAK
Maitasuna gaianagusia da, kanta oso laburra
BAKIKOAK
Bako ardoaren jainkoatik dator izena, Bako ardoaren jainkoa zen. Kantu honek ahapaldi asko ditu: Ardoaren aldekoak eta aurkakoak
SEHASKA KANTAK
Haurrak loarazteko kantak dira, horregatik musika geldoak izaten dituzte. Letrak direla eta kasu gehienetan esanahirik gabeko silabak errepikatzen dira haurrak loa har dezan.
DANTZAK
Hemen euskal herriko dantza, ez letradunak eta letradunak sartzen dira.
EZTEIETAN KANTATZEN DIREN KANTUAK
Kantu honek kontatzen digu nola eramaten dute senargaia eta andregaiarengana.
ERESIAK
Gertaera tristeak kontatzen dituzte kanta hauek: Heriotzak, gertaera tristeak, gaizki bukatu diren istorioak, lapurren eta kontrabandisten istorioak eta abar. Badago oso famatua den abesti bat: Ezkontzaren egun berean alargun geratu zen emakumearen istorioa. Historia ere baita ere Katalunian agertzen da.
HAUR KANTAK
Haur kanta asko errepikapenen bidez garatzen dira, hots aurrekoari elementu berri bat edo batzuk eransten zaizkio.
KANTU NARRATIBOAK
Istorioak kontatzen dituzten kantu asko daude, batzuk tristeak eta hauei eresiak deritzo. Kantu narratiboak deitzen direnek istorio motzak eta deskriptiboak kontatzen dituzte.
ERLIJIO KANTUAK
ERROMANTZEAK
Erromantzeak historio luzeak dira, kontakizun hauetan egiten den gertaera normalean benetan gertatutakoak dira.
ERRONDAN IBILTZEKO KANTUAK
Garai batean oso ohikoa zen errondan ibiltzea hainbat ospakizunetan, kantu hauetan etxekoen alabantzak egiten dira eta eskearen ari direnek ezer jaso ez dutenean kantatzen direnak.
EUSKAL HERRIKO MUSIKA TRESNAK
TXALAPARTA
Makilen bidez jotzen iren bi edo hiru oholek osatzen du instrumentu hau. Bi pertsona behar dira: Batek oinarrizko erritmoa lotzen du eta takunaren izenarekin ezagutzen zaio, beste batek erritmo horren gainean jolas egiten du, honi pikatzailearen izenarkin ezagutzen zaio
TXISTUA
Berrogeita hiru zentimetroko luzera duen flauta zuzena da. Aurrean bi zulo ditu ezkerreko eskuarekin jotzen dena. Atzean beste zulo bat du. Zurezkoa izaten da baino azken urte hauetan metalezkoa edo plastikozkoa ikusten dira. Hatzarekin heltzeko ba du anilla ere badu. Txistulariak danbolina ere eraman al dezakete. Txistua da ikasketa ofizialetara iritsi den instrumentu bakarra.
ALBOKA
Albokak bi hodi ditu: batek bost zulo eta besteak hiru, bi hodi horien buruan bi behi adar itsasten dira: Batetik putz egiten da eta besteak erresonantzia egiten du. Alboka haizea etengabe bota behar denez soinua ez da inoiz isiltzen.
TRIKITIA
Soinu txikia edo akordeoi diatonikoa ere deitzen zaio. Hauspo bat du eta alboetan bi eskuetarako botoiak daude. Euskal intrumentu berriena da XIX mendean asmatuta da eta.Trikitia estilo berri bat sortu zuen.
DULTZAINA
Tutu koniko bat da zulo asko dituena: aurrean zazpi eta alboetan bi zehatzago. Dultzaina beste instrumentuekin nahasten da eta batez ere danbolinarekin nahasten da.
ATABALA:
Altuera baino zabalera handiagoa duen zurezko kaxa zilindrikoa da osagai nagusia. Bi aldeak antxumearen larruz ixten dira. Bi makilen bidez jotzen dira.
DANBOLINA:
Altuera baino zabalera handiagoa duen zurezko kaxa zilindrikoa da danbolina; larruzko mintzak ditu eta horiek tinkatzeko sistema du.
PANDEROA:
Egurrezko euskarri biribil bat izaten da. Inguruan tintxak ditu eta eskuz eta hatzez jotzen da. Normalean beste instrumentu batzuekin batera ikusten dugu.
ROCK AND ROLLAREN SORRERA
Rock and Rollaren izena Alan Freedek asmatu zuen Clevalenden. Bi arraza bereizten dira:
Blues eta Countrya
COUNTRYA ETA BLUESA
Country nekazarien musika da. Irlandan eta Britania Handian eta Irlandan du sorrera lekua.
Bluesa bestalde beltzen kantu malenkoniatsua da. Missisipiren urertzeko kotoi soroetan dago. Bere askatasunaren alde dagoen pertsona baten kantua da.
Sezesioko gudaren ondorioz, beltzek iparraldera joan ziren askatasun bila eta hango hirietan kokatu ziren. Orduan sortu zen Jazza, Afrikako erritmoa eta aurreko eragin guztiak dituen musika.
Jazza Orlansen berrian sortu zen, beltzen eta zurien musika batn batura izango zen definizio orokor bat.
ELVIS PREASLEY
Missisipin 1935 jaiotako kamioi gidaria zen. Ahotsa ederra eta indartsua zuen. 1956an bere lehen diskoa atera zuen izugarrizko iraultzarekin, diru asko irabaztera pasatu zen denbora gutxitan eta jendearen ikuspuntuan Elvis Preasly Rock and Rollaren personifikazioa dela. 1977an hil egin zen.
BEATLES
Liverpoolen sortutako taldea da. Lau musikari osatzen zuten: Paul McCartney, George Harrison eta Ringo Starr. Abesteaz gain, bi gitarra, baxua eta bateria jokatzen zuten. John Lenon “The Beatles” egin baino haurretik beste talde egin zituen eta musikarekin harreman handia izan zuen baino ospea “The Beatles”ekin lortu zuen. John Lenon bere exeko atarian hil zuten, gaur egun hiltzailea kartzelan dago eta ez du atera nahi, kalean jende jo ez dadin.
1962an atera zuten haien lehenengo diska. Rock sinfonikoa jotzen zuten batip bat.
ROLLING STONE
Mick Jagger, Brian Jones, Keith Richard eta Charlie Watts dira Rolling Stones egin zuten taldea. Ingalaterrako rock musika probokatzailearena da.
ROCK SINFONIKOA
Orkesta tradizionalek eta Rockak bat egitearen ondorioa da. Pink Floyd taldea da talderik ezagunena.
HEAVY METALA
Garrasi eginez kantatzen da. Led Zeppelin izan zen aitzindaria, eta honako hauek talde garrantzitsuenak: Deep Purple, Meat Loaf, ACDC…etc. Bere puntu altuagoa hirurogei eta hirurogeita hamarko urteetan izan zen. Heavy metal kontzeptua nobela batean agertu zen. Azkenean transformatu da eta gaur egun ez da heaviy metala ezagutzen “metal underground” bezala baizik eta hau zenbait subnmota batzuetan banatzen da: folk metal, black metah, death metal…
POP ELEKTRONIKOA
Hammond organoan eta sintetizadoreetan oinarritutako hots metalikoa nabarmentzen du, eta gitarra elektrikoarena gutxitu. Pop elektronikoa “pop” musika motaren mota bat da. Pop elektronika soinu eta instrumentu elektrikoak batzen dituen musika mota da. Instrumentoak ugariak dira
PUNKA
Londreseko gazteriaren sortutako moda da. Ilea kolorez tintatu eta gandor itxura emanez mozten zuten. Punka anarkismoarekin lotuta dago eta punkak diotenez ez da bakarrik erritmoa, ideologia politiko bat baizik
Erritmikoki deklamatutako testua da. Izaera matxinoa eta salaketa sozialekoa jdu.
JOAN BAEZ
Ahots ederreko abeslari bakezalea da. Bake berdintasun eta askatasun ideietan oinarritutako protesta kantua zabaltzen lagundu zuten. Bi gertaerak piztu zuten protesta kantua: Arrazismoa eta Vietnamgo guda.
BOB DYLAN
Duluthen jaio zen 1941. New Yorkera joan zen bizitzera eta Jazza eta folka nahastuz kritika handiak jaso eta gainditu zituen. Robber Allenman Ziemmenman bezala jaio zen Duluthen, minessotan.
EUSKAL KANTA BERRIA
Hamarkadaren hasieran, Mikel Labeguerie lapurtarak egin zituen Euskal kanta berrien urratsak eta kantu modu berri baten hasiera eman zion. Honekin batera Mikel Laboa, Benito Lertxundi…etab batu behar zaizkie.
EUSKAL HERRIKO POPA ETA ROCKA
ITOIZ
I
toiz izan da euskal popak eduki duen talde entzutetsuena. Hamar urteko bizitza izan du. Taldea 4 pertsonez osatuta zegoen baino taldea puskatu zenean bakoitza musika arloan ere segitu izan zuen. Musika mota asko tartekatu ditu: Rock progresiboa, pop eta folk. Mutriku eta Ondarroan sortu zen.
ZARAMA
Zarama izan zen Euskal Herriko lehen Rock and Rolleko taldea, 1977an sortu zen eta guztira zazpi cd ditu.
RUPER ORDORIKA![]()
1976. urtean hasi zen kantatzen, eta lehen diskoa 1980an grabatu zuen, Kantu-kantagileen irudia erabat berritu du Ruckaren faktoreak hartuz.
HERTZAINA
Euskal rock talde ezagunetarikoa da, historia 1981eko gabon zahar egunean izan zen, maketa grabatu zuten eta berehala saldu ziren. Denera bederatzi diska grabatu dute. Azken diska “sentimendu prefabrikatuak” deitzen da
KEN ZAZPI
Taldea 1966an sortu zen Gernikan, baina 2000 urterarte ez zuten lan seriorik egin. Lehenengo diska 2001eko maiatzetan izan zen, lan eta lan ibili ziren eta 2003n beste diska berri bat argitaratu zuten. Araba Euskarazen parte hartu zuten etekin handiak lortuz.
NAZIOARTEKO POPA
STING
Ingalaterran jai zn 1951an. Hainbat filmetan parte hartu izan du. Stingek “The Police” taldean sartu zen. Wallsendeko mutil honek fama eta ikusle asko lortu izan ditu bere karrera osoan.
WHITNEY HOUSTON
New Jerseyn jaio zen 1963an. Gaur egungo ahots ederrenetarikoena da, hainbat pelikuletan parte hartu du: Titanic eta bizkarzaina ezagunenak dira. Withney Houston Bautista zen baino eskola katoliko batean lan egin zuen.
MADONNA
AEBn jaio zen 1958an, Michiganen . Lehengo diska Madonna izen zuen eta arrakasta handia du AEBn musika arloan. Madonna ideia politikoak demokratar partiduarekin batera dator, askotan konparatu du Barack Obama Gahndirekin edo Teresa Kalkutako amarekin.
U2
80ko hamarkadaz geroztik mundu osoan ospe handia lortu duten rock taldeetako bat da. Kide guztiak Irlandan jaiotakoak dira.
BRUCE SPRIENGSTEEN![]()
BURN TO RUN hirugarren diskoarekin AEB kantuen zerrendan gorena iritsi zenetik ospe handia izan du. The Boss ezizenarekin ezagutzen zaio. Rockeko izar handienetarikoa jotzen dutela Elvis hil zenetik eta Beatles taldea desegin zenetik
Escrito por aitordelavilla 

Escrito por aitordelavilla
Escrito por aitordelavilla 